Υπακρωμιακή Προστριβή Ώμου: Συμπτώματα, Διάγνωση & Θεραπεία
Η υπακρωμιακή προστριβή του ώμου, γνωστή και ως σύνδρομο πρόσκρουσης ώμου, αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες πόνου κατά την ανύψωση του χεριού.
Ο πόνος εντοπίζεται συνήθως στην έξω ή πρόσθια επιφάνεια του ώμου και μπορεί να εμφανίζεται όταν ο ασθενής σηκώνει το χέρι πάνω από το ύψος του ώμου, ντύνεται, πιάνει ένα αντικείμενο από ψηλό ράφι ή ξαπλώνει πάνω στην πάσχουσα πλευρά.
Παραδοσιακά η πάθηση αποδιδόταν κυρίως σε μηχανική «πρόσκρουση» των τενόντων του στροφικού πετάλου και του υπακρωμιακού θυλάκου κάτω από το ακρώμιο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο μηχανισμός είναι συχνά πιο σύνθετος. Για τον λόγο αυτό στη σύγχρονη βιβλιογραφία χρησιμοποιείται συχνά και ο ευρύτερος όρος σύνδρομο υπακρωμιακού πόνου (Subacromial Pain Syndrome – SAPS).
Τι είναι ο υπακρωμιακός χώρος;
Το ακρώμιο αποτελεί τμήμα της ωμοπλάτης και σχηματίζει ουσιαστικά την «οροφή» πάνω από την κεφαλή του βραχιονίου. Ανάμεσα στο ακρώμιο και την κεφαλή του βραχιονίου βρίσκονται σημαντικές δομές του ώμου, μεταξύ των οποίων οι τένοντες του στροφικού πετάλου —και ιδιαίτερα ο υπερακάνθιος— καθώς και ο υπακρωμιακός-υποδελτοειδής θύλακος.
Ο υπακρωμιακός θύλακος λειτουργεί σαν ένα λεπτό «μαξιλάρι», επιτρέποντας στις δομές της περιοχής να ολισθαίνουν ομαλά κατά την κίνηση του ώμου. Όταν οι τένοντες ή ο θύλακος ερεθίζονται, υπερφορτίζονται ή εμφανίζουν φλεγμονώδεις και εκφυλιστικές μεταβολές, μπορεί να εμφανιστεί πόνος, ιδιαίτερα κατά την ανύψωση του άνω άκρου.
Τι προκαλεί την υπακρωμιακή προστριβή;
Δεν υπάρχει πάντοτε μία και μοναδική αιτία.
Στην εμφάνιση των συμπτωμάτων μπορεί να συμμετέχουν:
- τενοντοπάθεια του στροφικού πετάλου,
- ερεθισμός ή φλεγμονή του υπακρωμιακού θυλάκου,
- επαναλαμβανόμενη εργασία ή άθληση με το χέρι πάνω από το κεφάλι,
- απότομη αύξηση της δραστηριότητας ή της προπόνησης,
- μεταβολές στη λειτουργία των μυών του στροφικού πετάλου και της ωμοπλάτης,
- εκφυλιστικές αλλοιώσεις των τενόντων,
- ορισμένα ανατομικά χαρακτηριστικά της περιοχής.
Γι’ αυτό δεν θεωρούμε πλέον ότι κάθε ασθενής πονά επειδή απλώς «το ακρώμιο τρίβει τον τένοντα». Ο όρος υπακρωμιακός πόνος περιγράφει καλύτερα μία ομάδα προβλημάτων που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα είναι ο πόνος στον ώμο κατά την ανύψωση του χεριού.
Ο ασθενής μπορεί να αναφέρει:
- πόνο όταν σηκώνει το χέρι στο πλάι ή μπροστά,
- ενόχληση όταν το χέρι περνά πάνω από το επίπεδο του ώμου,
- δυσκολία σε εργασίες πάνω από το κεφάλι,
- πόνο όταν φορά μπλούζα ή σακάκι,
- δυσκολία σε ορισμένες κινήσεις πίσω από την πλάτη,
- πόνο στην έξω επιφάνεια του ώμου ή του άνω βραχίονα,
- νυχτερινό πόνο,
- ενόχληση όταν κοιμάται πάνω στον πάσχοντα ώμο,
- αίσθημα αδυναμίας λόγω του πόνου.
Σε αρκετούς ασθενείς εμφανίζεται το χαρακτηριστικό επώδυνο τόξο (painful arc), δηλαδή μεγαλύτερος πόνος σε συγκεκριμένο τμήμα της ανύψωσης του χεριού.
Πόνος όταν σηκώνω το χέρι – είναι πάντα υπακρωμιακή προστριβή;
Όχι. Ο πόνος κατά την ανύψωση του χεριού μπορεί να προκληθεί και από άλλες παθήσεις, όπως:
- ρήξη στροφικού πετάλου,
- ασβεστοποιός τενοντίτιδα,
- παγωμένος ώμος,
- παθήσεις της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης,
- οστεοαρθρίτιδα ώμου,
- προβλήματα της μακράς κεφαλής του δικεφάλου,
- παθήσεις της αυχενικής μοίρας.
Η σωστή διάγνωση έχει σημασία, επειδή παθήσεις που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα μπορεί να χρειάζονται διαφορετική θεραπευτική αντιμετώπιση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση.
Ο ορθοπαιδικός αξιολογεί το σημείο και τον χαρακτήρα του πόνου, τις κινήσεις που προκαλούν τα συμπτώματα, το ενεργητικό και παθητικό εύρος κίνησης, τη δύναμη του στροφικού πετάλου, τη λειτουργία της ωμοπλάτης, την παρουσία πόνου σε συγκεκριμένες κλινικές δοκιμασίες, καθώς και μια πιθανή δυσκαμψία, αστάθεια ή νευρολογικά συμπτώματα.
Δεν υπάρχει μία μοναδική δοκιμασία που να επιβεβαιώνει με απόλυτη βεβαιότητα την υπακρωμιακή προστριβή. Η διάγνωση προκύπτει από τον συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εξέτασης και —όταν χρειάζεται— απεικονιστικού ελέγχου.
Χρειάζεται ακτινογραφία ή μαγνητική τομογραφία;
Όχι σε κάθε ασθενή.
Η ακτινογραφία μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση της οστικής ανατομίας, της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης και πιθανών αρθριτικών ή άλλων οστικών αλλοιώσεων.
Το υπερηχογράφημα μπορεί να αξιολογήσει τους τένοντες του στροφικού πετάλου και τον υπακρωμιακό θύλακο.
Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται όταν υπάρχει υποψία σημαντικότερης βλάβης, όπως ρήξη στροφικού πετάλου, όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή όταν το αποτέλεσμα της εξέτασης μπορεί να επηρεάσει τη θεραπευτική απόφαση.
Η μαγνητική τομογραφία δεν πρέπει να ερμηνεύεται ανεξάρτητα από την κλινική εικόνα. Εκφυλιστικές αλλοιώσεις των τενόντων μπορεί να υπάρχουν ακόμη και σε άτομα χωρίς σημαντικά συμπτώματα.
Πώς αντιμετωπίζεται η υπακρωμιακή προστριβή;
Στη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών η θεραπεία είναι αρχικά συντηρητική.
Η σύγχρονη αντιμετώπιση δεν στοχεύει απλώς στο να «ανοίξει ο υπακρωμιακός χώρος», αλλά στη μείωση του πόνου, στην αποκατάσταση της λειτουργίας και στη σταδιακή επάνοδο του ώμου στις καθημερινές ή αθλητικές δραστηριότητες.
Τροποποίηση δραστηριότητας
Στην οξεία φάση μπορεί να χρειαστεί προσωρινή μείωση των κινήσεων που αναπαράγουν έντονα τον πόνο, ιδιαίτερα των επαναλαμβανόμενων κινήσεων πάνω από το κεφάλι.
Αυτό δεν σημαίνει πλήρη ακινητοποίηση. Στόχος είναι η ελεγχόμενη φόρτιση και η σταδιακή επιστροφή στη δραστηριότητα.
Φυσικοθεραπεία και ασκήσεις
Το πρόγραμμα αποκατάστασης μπορεί να περιλαμβάνει:
- ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου,
- ασκήσεις ελέγχου και σταθεροποίησης της ωμοπλάτης,
- βελτίωση της κινητικότητας όπου υπάρχει περιορισμός,
- σταδιακή αύξηση της αντοχής,
- προσαρμογή της φόρτισης στις καθημερινές ή αθλητικές ανάγκες.
Το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας πρέπει να προσαρμόζεται στον ασθενή και όχι απλώς στη διάγνωση.
Αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη
Αναλγητικά ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κατάλληλους ασθενείς για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό και τις πιθανές αντενδείξεις.
Έγχυση κορτικοστεροειδούς
Σε ασθενείς με σημαντικό πόνο μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να πραγματοποιηθεί υπακρωμιακή έγχυση κορτικοστεροειδούς.
Μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, αλλά δεν αντικαθιστά τη φυσικοθεραπευτική αποκατάσταση και δεν θεωρείται μόνιμη λύση.
Έχει θέση το PRP;
Το PRP έχει μελετηθεί σε παθήσεις του στροφικού πετάλου και σε ασθενείς με υπακρωμιακό πόνο, όμως τα διαθέσιμα δεδομένα δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής για κάθε ασθενή με σύνδρομο πρόσκρουσης. Η επιλογή μιας βιολογικής θεραπείας πρέπει να βασίζεται στην πραγματική παθολογία που υπάρχει και όχι μόνο στη γενική διάγνωση «υπακρωμιακή προστριβή».
Πότε χρειάζεται χειρουργείο;
Αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία η σύγχρονη αντιμετώπιση έχει αλλάξει σημαντικά.
Στο παρελθόν η αρθροσκοπική υπακρωμιακή αποσυμπίεση ή ακρωμιοπλαστική πραγματοποιούνταν αρκετά συχνά σε ασθενείς με επίμονο σύνδρομο πρόσκρουσης.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η αποσυμπίεση ως μεμονωμένη επέμβαση για απλό υπακρωμιακό πόνο δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής και δεν έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει ουσιαστικό κλινικό πλεονέκτημα σε όλους τους ασθενείς.
Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να συζητηθεί σε πιο επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν:
- τα συμπτώματα επιμένουν παρά ένα επαρκές πρόγραμμα συντηρητικής θεραπείας,
- υπάρχει άλλη σαφής δομική βλάβη που απαιτεί αντιμετώπιση,
- συνυπάρχει σημαντική ρήξη στροφικού πετάλου,
- υπάρχει άλλη συγκεκριμένη παθολογία με χειρουργική ένδειξη.
Με άλλα λόγια, δεν χειρουργούμε απλώς επειδή μια μαγνητική δείχνει “στενό υπακρωμιακό χώρο”.
Πόσο χρόνο χρειάζεται για να περάσει;
Η πορεία διαφέρει από ασθενή σε ασθενή. Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει σημαντική βελτίωση μέσα στους πρώτους μήνες με κατάλληλη τροποποίηση δραστηριότητας και πρόγραμμα αποκατάστασης.
Σε χρόνιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί περισσότερος χρόνος. Η συνέπεια στο πρόγραμμα άσκησης και η σταδιακή επαναφορά του ώμου στη φόρτιση είναι συχνά πιο σημαντικές από την αναζήτηση μιας γρήγορης παθητικής θεραπείας.
Η γνώμη μου ως ορθοπαιδικός
Ο όρος «υπακρωμιακή προστριβή» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι κάθε πόνος οφείλεται σε ένα οστό που «τρίβει» έναν τένοντα και ότι η λύση είναι να δημιουργήσουμε περισσότερο χώρο χειρουργικά.
Στην πράξη, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Για μένα το σημαντικότερο είναι να διαπιστώσουμε ποια δομή πραγματικά προκαλεί τα συμπτώματα και γιατί ο συγκεκριμένος ώμος πονά κατά τη φόρτιση.
Σε έναν ασθενή μπορεί να κυριαρχεί η τενοντοπάθεια του στροφικού πετάλου, σε άλλον η θυλακίτιδα, ενώ σε κάποιον τρίτο μπορεί να υπάρχει μία ρήξη τένοντα ή άλλη πάθηση που χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Η θεραπεία πρέπει να στοχεύει τον ασθενή και την πραγματική παθολογία του ώμου — όχι απλώς τη λέξη “impingement” στη διάγνωση.
Συχνές ερωτήσεις
Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά με συντηρητική αντιμετώπιση, κατάλληλη άσκηση και σταδιακή επαναφορά στη δραστηριότητα.
Ιδιαίτερα στις εκφυλιστικές ρήξεις, η συντηρητική αντιμετώπιση με κατάλληλη αποκατάσταση αποτελεί συνήθως την πρώτη θεραπευτική επιλογή.
Όχι ακριβώς. Ο υπακρωμιακός πόνος μπορεί να σχετίζεται με τενοντοπάθεια του στροφικού πετάλου, αλλά ο όρος περιγράφει ένα ευρύτερο κλινικό σύνδρομο.
Η ανύψωση του χεριού αυξάνει τις απαιτήσεις από το στροφικό πέταλο και τις δομές του υπακρωμιακού χώρου. Όταν αυτές είναι ερεθισμένες ή υπερφορτισμένες μπορεί να εμφανίζεται χαρακτηριστικός πόνος.
Όχι. Σε πολλές περιπτώσεις η αρχική διάγνωση μπορεί να γίνει με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Η μαγνητική ζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη ή υποψία άλλης βλάβης.
Μία υπακρωμιακή έγχυση κορτικοστεροειδούς μπορεί να μειώσει προσωρινά τον πόνο σε επιλεγμένους ασθενείς, αλλά δεν αντικαθιστά την αποκατάσταση.
Όχι κατά κανόνα για ένα απλό σύνδρομο υπακρωμιακού πόνου. Αρθροσκόπηση ώμου μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει άλλη συγκεκριμένη βλάβη με σαφή χειρουργική ένδειξη.
Υπακρωμιακή Προστριβή Ώμου στη Χαλκίδα
Ο Χειρουργός Ορθοπαιδικός Γεώργιος Ροντογιάννης στη Χαλκίδα, Επιμελητής Metropolitan Hospital, πραγματοποιεί κλινική αξιολόγηση ασθενών με πόνο και παθήσεις του ώμου.
Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την πραγματική αιτία του πόνου, την κλινική εξέταση, τις λειτουργικές ανάγκες του ασθενούς και —όταν χρειάζεται— τα ευρήματα του απεικονιστικού ελέγχου.
Ιατρείο Χαλκίδας: Φαβιέρου 13, 34132 Χαλκίδα
Τηλέφωνο: 22210 21010
Κλείστε online ραντεβού για αξιολόγηση του ώμου.
Ο ιατρός Γεώργιος Ροντογιάννης είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Εργάστηκε το 2012 έως και το 2021 στην Γερμανία, όπου και απέκτησε μεγάλη εμπειρία τόσο στον τομέα των αρθροπλαστικών και των αρθροσκοπήσεων όσο και σε αυτόν της τραυματολογίας.
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα ανέλαβε επιμελητής της κλινικής Ορθοπαιδικής και Αθλητικής Ορθοπαιδικής του Metropolitan Hospital και παράλληλα διατηρεί ορθοπαιδικό ιατρείο στη Χαλκίδα.