Αστάθεια ώμου
Η αστάθεια του ώμου αποτελεί μια από τις πιο συχνές παθήσεις του ώμου και εμφανίζεται όταν οι δομές που συγκρατούν την κεφαλή του βραχιονίου μέσα στην ωμογλήνη δεν εξασφαλίζουν επαρκή σταθερότητα. Ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται ότι ο ώμος «φεύγει» από τη θέση του ή να παρουσιάζει επαναλαμβανόμενα υπεξαρθρήματα και εξαρθρήματα.
Η κατάσταση μπορεί να εμφανιστεί μετά από έναν τραυματισμό, να αναπτυχθεί σταδιακά λόγω επαναλαμβανόμενης καταπόνησης ή να σχετίζεται με αυξημένη χαλαρότητα των συνδέσμων. Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την αιτία, τη συχνότητα των επεισοδίων, τις ανατομικές βλάβες και τις ανάγκες του ασθενούς.
Τι είναι η αστάθεια του ώμου;
Η γληνοβραχιόνια άρθρωση σχηματίζεται από την κεφαλή του βραχιονίου και την ωμογλήνη της ωμοπλάτης. Η σχετικά ρηχή ωμογλήνη επιτρέπει στον ώμο να εκτελεί κινήσεις σε πολλές κατευθύνσεις, προσφέρει όμως μικρότερη οστική σταθερότητα σε σχέση με άλλες αρθρώσεις.
Για να παραμένει η κεφαλή του βραχιονίου στη σωστή θέση, συνεργάζονται:
- ο αρθρικός θύλακος,
- οι σύνδεσμοι του ώμου,
- ο επιχείλιος χόνδρος,
- οι τένοντες του στροφικού πετάλου,
- οι μύες που ελέγχουν την κίνηση της ωμοπλάτης.
Όταν ένας ή περισσότεροι από αυτούς τους μηχανισμούς ανεπαρκούν, η κεφαλή του βραχιονίου μπορεί να μετακινείται περισσότερο από το φυσιολογικό και ο ώμος να γίνεται ασταθής.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αστάθειας, υπεξαρθρήματος και εξαρθρήματος;
Οι όροι περιγράφουν διαφορετικό βαθμό μετατόπισης της άρθρωσης:
Αστάθεια ώμου: Η κεφαλή του βραχιονίου παρουσιάζει υπερβολική μετακίνηση και δημιουργεί την αίσθηση ότι ο ώμος δεν είναι σταθερός.
Υπεξάρθρημα ώμου: Η κεφαλή μετακινείται μερικώς έξω από την ωμογλήνη και στη συνέχεια επιστρέφει στη θέση της.
Εξάρθρημα ώμου: Η κεφαλή εξέρχεται πλήρως από την ωμογλήνη και απαιτεί ιατρική ανάταξη.
Ένα πρώτο τραυματικό εξάρθρημα μπορεί να προκαλέσει βλάβη στις δομές σταθεροποίησης και να οδηγήσει σε χρόνια ή υποτροπιάζουσα αστάθεια.
Ποια είναι τα είδη της αστάθειας ώμου;
Τραυματική αστάθεια
Εμφανίζεται συνήθως μετά από πτώση, σύγκρουση ή βίαιη κίνηση του χεριού. Το πρώτο επεισόδιο μπορεί να είναι πλήρες εξάρθρημα, κατά το οποίο τραυματίζονται ο αρθρικός θύλακος, οι σύνδεσμοι ή ο επιχείλιος χόνδρος, ενώ μπορεί να συνοδεύεται και από οστική απώλεια.
Η συχνότερη μορφή είναι η πρόσθια αστάθεια, κατά την οποία η κεφαλή του βραχιονίου μετακινείται προς τα εμπρός.
Ατραυματική ή πολυκατευθυντική αστάθεια
Σε ορισμένους ασθενείς οι σύνδεσμοι είναι εκ φύσεως περισσότερο χαλαροί. Ο ώμος μπορεί να παρουσιάζει αστάθεια προς περισσότερες από μία κατευθύνσεις, χωρίς να έχει προηγηθεί σοβαρός τραυματισμός.
Αστάθεια από επαναλαμβανόμενη καταπόνηση
Μπορεί να εμφανιστεί σε αθλητές ή εργαζομένους που εκτελούν συχνά κινήσεις πάνω από το επίπεδο του κεφαλιού. Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις είναι δυνατόν να οδηγήσουν σταδιακά σε διάταση του θυλάκου και λειτουργική αστάθεια.
Ποιες βλάβες μπορεί να συνοδεύουν την αστάθεια;
Ένα τραυματικό εξάρθρημα μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές βλάβες, όπως:
- αποκόλληση του πρόσθιου τμήματος του επιχείλιου χόνδρου, γνωστή ως βλάβη Bankart,
- διάταση ή ρήξη του αρθρικού θυλάκου και των συνδέσμων,
- βλάβη της κεφαλής του βραχιονίου,
- οστική απώλεια από την ωμογλήνη,
- κάκωση των τενόντων του στροφικού πετάλου,
- τραυματισμό των νεύρων της περιοχής.
Η αναγνώριση των συνοδών βλαβών είναι σημαντική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Ποια είναι τα συμπτώματα της αστάθειας ώμου;
Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα είναι η αίσθηση ότι ο ώμος «πάει να βγει» από τη θέση του. Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:
- επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα ή υπεξαρθρήματα,
- αίσθημα χαλάρωσης ή ανασφάλειας στην άρθρωση,
- φόβος κατά την εκτέλεση συγκεκριμένων κινήσεων,
- πόνος σε θέσεις με το χέρι ψηλά ή πίσω από το κεφάλι,
- αδυναμία ή μειωμένος έλεγχος του άνω άκρου,
- κλικ ή αίσθημα εμπλοκής μέσα στην άρθρωση,
- αποφυγή αθλητικών και καθημερινών δραστηριοτήτων,
- μειωμένη απόδοση σε αθλήματα με ρίψεις ή κινήσεις πάνω από το κεφάλι.
Ο πόνος δεν είναι πάντοτε έντονος. Σε ορισμένες περιπτώσεις το βασικό πρόβλημα είναι ο φόβος ενός νέου εξαρθρήματος.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση;
Ένα πιθανό οξύ εξάρθρημα του ώμου πρέπει να αξιολογείται άμεσα από κάποιον ορθοπαιδικό.
Επείγουσα εξέταση χρειάζεται όταν υπάρχουν, εμφανής παραμόρφωση του ώμου, έντονος πόνος μετά από τραυματισμό, αδυναμία κίνησης του άνω άκρου, μούδιασμα ή αδυναμία στο χέρι ή αλλαγή στο χρώμα ή στη θερμοκρασία του άκρου.
Δεν πρέπει να επιχειρείται ανάταξη του ώμου από τον ίδιο τον ασθενή ή από μη εκπαιδευμένο άτομο, καθώς μπορεί να προκληθούν επιπλέον βλάβες.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση ξεκινά με τη λήψη αναλυτικού ιστορικού. Ο ορθοπαιδικός εξετάζει τον μηχανισμό του αρχικού τραυματισμού, τη συχνότητα των επεισοδίων και τις κινήσεις που προκαλούν αίσθημα αστάθειας.
Κατά την κλινική εξέταση αξιολογούνται το εύρος κίνησης, η μυϊκή δύναμη, η χαλαρότητα της άρθρωσης, η κατεύθυνση της αστάθειας καθώς και η λειτουργία των μυών του στροφικού πετάλου και της ωμοπλάτης.
Ο απεικονιστικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:
- Ακτινογραφίες, για τον έλεγχο της θέσης της άρθρωσης και πιθανών οστικών βλαβών.
- Μαγνητική τομογραφία ή μαγνητική αρθρογραφία, για την αξιολόγηση του επιχείλιου χόνδρου, του θυλάκου, των συνδέσμων και των τενόντων.
- Αξονική τομογραφία, όταν χρειάζεται λεπτομερής εκτίμηση της οστικής απώλειας από την ωμογλήνη ή την κεφαλή του βραχιονίου.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις αξιολογούνται πάντοτε σε συνδυασμό με τα συμπτώματα και τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης.
Πώς αντιμετωπίζεται η αστάθεια ώμου;
Η θεραπεία εξαρτάται από την ηλικία, τη δραστηριότητα, το είδος της αστάθειας, τον αριθμό των επεισοδίων και την παρουσία βλαβών στα μαλακά μόρια ή στα οστά.
Συντηρητική θεραπεία
Σε αρκετές περιπτώσεις η αντιμετώπιση ξεκινά χωρίς χειρουργική επέμβαση και μπορεί να περιλαμβάνει:
- τροποποίηση των κινήσεων που προκαλούν αστάθεια,
- εξατομικευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας,
- ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου και των σταθεροποιητών της ωμοπλάτης,
- ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας και νευρομυϊκού ελέγχου,
- σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές ή αθλητικές δραστηριότητες,
- αντιμετώπιση του πόνου σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού.
Η φυσικοθεραπεία είναι ιδιαίτερα σημαντική στην ατραυματική και πολυκατευθυντική αστάθεια. Η βελτίωση χρειάζεται χρόνο και συστηματική εφαρμογή του κατάλληλου προγράμματος.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Η χειρουργική θεραπεία μπορεί να εξεταστεί όταν:
- υπάρχουν υποτροπιάζοντα εξαρθρήματα ή υπεξαρθρήματα,
- η αστάθεια επιμένει παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία,
- υπάρχει σημαντική βλάβη του επιχείλιου χόνδρου ή των συνδέσμων,
- διαπιστώνεται οστική απώλεια,
- ο ασθενής έχει υψηλές αθλητικές ή επαγγελματικές απαιτήσεις,
- η αστάθεια περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα.
Αρθροσκοπική αποκατάσταση της αστάθειας
Σε κατάλληλες περιπτώσεις η επέμβαση πραγματοποιείται με αρθροσκόπηση ώμου. Μέσα από μικρές τομές, ο χειρουργός μπορεί να αποκαταστήσει τον επιχείλιο χόνδρο και να ενισχύσει ή να συσφίξει τον χαλαρό αρθρικό θύλακο.
Στην αρθροσκοπική αποκατάσταση μιας βλάβης Bankart, ο επιχείλιος χόνδρος επανακαθηλώνεται στην ωμογλήνη με ειδικές άγκυρες.
Όταν υπάρχει σημαντική οστική απώλεια ή σύνθετη υποτροπιάζουσα αστάθεια, μπορεί να χρειαστεί διαφορετική χειρουργική τεχνική. Η επιλογή της επέμβασης βασίζεται στα ανατομικά ευρήματα και στις ανάγκες του ασθενούς.
Αποκατάσταση μετά το χειρουργείο
Μετά τη χειρουργική αποκατάσταση ακολουθεί εξατομικευμένο πρόγραμμα αποθεραπείας. Τα αρχικά στάδια αποσκοπούν στην προστασία της επέμβασης και στη σταδιακή ανάκτηση της κινητικότητας.
Στη συνέχεια προστίθενται ασκήσεις ενδυνάμωσης, ιδιοδεκτικότητας και λειτουργικού ελέγχου. Η επιστροφή στην εργασία ή στον αθλητισμό αποφασίζεται με βάση τη σταθερότητα, το εύρος κίνησης, τη δύναμη και το είδος της δραστηριότητας.
Αστάθεια ώμου - Συχνές ερωτήσεις
Όχι. Η αστάθεια περιγράφει την τάση της άρθρωσης να μετακινείται υπερβολικά. Το εξάρθρημα είναι ένα συγκεκριμένο επεισόδιο κατά το οποίο η κεφαλή του βραχιονίου εξέρχεται πλήρως από την ωμογλήνη.
Όχι. Η πιθανότητα υποτροπής εξαρτάται από την ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας, τις ανατομικές βλάβες και την ποιότητα της αποκατάστασης μετά το πρώτο επεισόδιο.
Ναι. Σε αρκετούς ασθενείς, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν σημαντικές δομικές βλάβες, η φυσικοθεραπεία και η βελτίωση του μυϊκού ελέγχου μπορούν να ενισχύσουν τη σταθερότητα του ώμου.
Η επιστροφή εξαρτάται από το είδος της αστάθειας, τη θεραπεία και τις απαιτήσεις του αθλήματος. Πρέπει να γίνεται σταδιακά, όταν έχουν αποκατασταθεί η σταθερότητα, η κινητικότητα, η δύναμη και ο νευρομυϊκός έλεγχος.
Τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια μπορεί να προκαλέσουν επιπλέον βλάβες στον επιχείλιο χόνδρο, στους συνδέσμους και στις οστικές επιφάνειες της άρθρωσης. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να αυξηθεί η δυσκολία της αποκατάστασης και ο κίνδυνος μετατραυματικών εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Για τον λόγο αυτό, τα υποτροπιάζοντα υπεξαρθρήματα ή η αίσθηση ότι ο ώμος «φεύγει» χρειάζονται ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Αντιμετώπιση αστάθειας ώμου στη Χαλκίδα
Ο Γεώργιος Ροντογιάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός στη Χαλκίδα, αναλαμβάνει την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της αστάθειας και των εξαρθρημάτων του ώμου, προτείνοντας την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση για κάθε ασθενή. Εάν αισθάνεστε ότι ο ώμος σας «φεύγει», έχετε παρουσιάσει εξάρθρημα ή αποφεύγετε κινήσεις από φόβο νέου επεισοδίου, μπορείτε να προγραμματίσετε ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Ο ιατρός Γεώργιος Ροντογιάννης είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Εργάστηκε το 2012 έως και το 2021 στην Γερμανία, όπου και απέκτησε μεγάλη εμπειρία τόσο στον τομέα των αρθροπλαστικών και των αρθροσκοπήσεων όσο και σε αυτόν της τραυματολογίας.
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα ανέλαβε επιμελητής της κλινικής Ορθοπαιδικής και Αθλητικής Ορθοπαιδικής του Metropolitan Hospital και παράλληλα διατηρεί ορθοπαιδικό ιατρείο στη Χαλκίδα.